مديريت خانواده در اخلاق ناصري
مريم سلگي *
كتاب اخلاق ناصري بزرگترين و جامعترين كتاب فارسي در حكمت عملي است اين كتاب كه به قلم توانمند خواجه نصيرالدين طوسي در زمان اسماعيليان به نگارش درآمده است، به دلايل سياسي و اجتماعي خاص آن دوران در ابتدا داراي مقدمهاي بوده كه هرجا بحث از امامت و يا نبوت است با اصطلاحات خاص اين فرقه و مطابق مذهب آنان بوده است. بعد از فروپاشي اسماعيليان به دست هلاكوخان خواجه مقدمه اول را حذف و به جاي آن مقدمه ديگري كه تفاوت زيادي با مقدمه اول دارد به اين كتاب ميافزايد. با نگارش اين كتاب نخستين اثر مهم در حكمت عملي _ كه نه در دوره يوناني و نه در دوره اسلامي قبل از اين سابقه نداشت _ پديد آمد به همين سبب فيلسوفان متأخر بر خواجه آنرا همچون الگويي در تدوين كليات حكمت عملي به كار گرفتند از اينرو شناخت و بررسي اين كتاب چه از جهت متد نگارش و چه از جهت محتوا امري مهم بنظر ميرسد.
اين كتاب از سه بخش اخلاق، تدبير منزل و سياست مدن فراهم آمده است خواجه در مقدمه اين كتاب آورده است كه ناصرالدين محتشم قهستان ابتدا از او خواسته بود تا تهذيب الاخلاق ابوعلي مسكويه كه مهمترين كتاب اخلاق عقلي در دوره اسلامي است را به فارسي درآورد اما از آنجا كه از ديدگاه خواجه در اين كتاب به دو فن و مهارت ديگر حكمت عملي يعني تدبير منزل و سياست مدن پرداخته نشده است خواجه با افزودن اين دو حكمت دانش حكمت عملي را بطور كامل در اين كتاب گردآورده است بخش دوم اين اثر ارزشمند به تدبير منزل ميپردازد و مقصود از منزل را نه خانة مركب از سنگ و گل و ... بلكه اجتماع، اتحاد و تأليفي مخصوص ميان زن و مرد و فرزندان و آنچه كه در خدمت آنهاست همانند خدمتكار و ... ميداند. او بر اين باور است كه مدير خانواده با رعايت مصالح و تدبير درست امور معاش و فراهم آوردن محيطي امن و آرام و در واقع با مديريت كارآمد ميتواند موجب شود كه هر يك از اعضاي اين اجتماع كوچك به كمالي كه شايسته آنهاست دست يابند او مديريت در خانواده را نوعي آموزش و آمادگي براي مديريت و تدبير اجتماعات بزرگتر همانند شهر، كشور و امت ميداند.
در اين نوشتار به بررسي اين كتاب گرانبها و نيز بحث مديريت خانواده از ديدگاه اين حكيم مسلمان پرداخته ميشود.
كليد واژهها:
خواجه نصيرالدين طوسي، اخلاق ناصري، تدبير منزل، حكمت عملي، مدبر منزل، مديريت خانواده، مهارت.
