وجود رابط و وجود محمولي در فلسفه ملاصدرا و كانت
سيد مسعود سيف **
بحث وجود رابط و وجود محمولي از مهمترين مباحث فلسفه ملاصدراست كه نتايج مهمي از قببيل نفي كثرت از وجود و ارجاع آن به شئون وجود، و بعبارت ديگر، وحدت شخصي وجود و كثرت شئون وجود بر آن مترتب است. در اين نظريه، وحدت شخصي وجود كه مدعاي شهودي عرفان است با كثرت وجود كه مدعاي بديهي فلسفه است از طريق مباحث عقلي فلسفي سازش و تركيب يافته است.
اين نظريه در آثار ملاصدرا با بحث از وجود رابط در قضايا آغاز ميشود و با بحث از وجود رابط معلول ادامه مييابد، بطوريكه به نظر ميرسد از نظر وي وجود رابط در قضايا و وجود رابط معلول از يك سنخند. اما بسياري از مفسران معتقدند كه او به دو سنخ وجود قائل است يكي وجود رابط در قضايا و ديگري وجود رابط معلول.
كانت نيز وجود را يك محمول واقعي نميداند، يعني آن را نه مفهومي كه بتواند به مفهوم يك شيء اضافه شود، بلكه فقط عبارت از وضع يك شيء يا بعضي از تعينات آن ميداند. وي ميگويد وجود در كاربرد منطقي عبارت است از رابط در يك حكم. واژه «است» يك محمول اضافي نيست، بلكه فقط چيزي است كه محمول را در رابطه با موضوع قرار ميدهد. وجود، موضوع را با همه محمولات آن يكجا وضع ميكند، اما هيچ مفهوم تازهاي را به مفهوم موضوع نميافزايد.
اين مقاله بر آن است به بررسي اين موضوع در فلسفه ملاصدرا بپردازد و به اين پرسش پاسخ گويد كه مراد كانت از وجود در اين قول مشهور وي كه: «وجود محمول حقيقي نيست» كدام وجود است، آيا مراد وي وجود رابط در قظاياست يا وجود محمولي، و پيامدهاي هر يك از اين دو امر چيست؟
كليد واژهها:
وجود رابط، وجود محمولي، وحدت شخصي وجود، وجود رابط در قضايا، وجود رابط معلول، ملاصدرا، كانت.
